İngiltere’de Kadınlara Yönelik Satılan DNA Kiti Reklamlarına Yasak Geldi

İngiltere’de cinsel saldırı mağdurlarına yönelik kendi kendine DNA örnekleme kitleri satan Bristol merkezli Enough adlı şirketin reklamları, yanıltıcı ve kanıtlanmamış iddialar içerdiği gerekçesiyle yasaklandı.

İngiltere Reklam Standartları Kurumu olan Advertising Standards Authority (ASA), şirketin internet sitesi, LinkedIn paylaşımları ve bağış kampanyalarında kamuoyunu yanlış yönlendiren ifadeler kullandığına hükmetti.

ASA’nın kararına göre Enough, DNA kitleriyle toplanan örneklerin mahkemelerde kullanılabileceği izlenimi yarattı ancak bunu destekleyecek yeterli bilimsel ve hukuki kanıt sunamadı.

Kitler Nasıl Çalışıyor?

20 sterline satılan kitlerin içerisinde: Pamuklu örnek alma çubuğu, Su şişesi, Plastik tüp, Kullanım talimatı bulunuyor.

Şirket, cinsel saldırıya uğradığını düşünen kişilerin evde DNA örneği alarak olası failin genetik materyalini tespit edebileceğini ve sonuçların daha sonra saklanabileceğini savunuyordu.

Geçtiğimiz yıl Bristol’daki üniversite öğrencilerine ücretsiz dağıtılan kitler, sosyal medyada “kadın güvenliği” vurgusuyla tanıtılmıştı.

“Mahkemede Kullanılabilir” İddiası Tepki Çekti

ASA’nın en büyük itirazı, kitlerden elde edilen delillerin mahkemede geçerli olabileceği yönündeki ifadeler oldu.

İngiltere ve Galler Cezaevi ve Denetimli Serbestlik Hizmetleri’nin eski başkanı Sir Martin Narey, şikayeti yapan isimlerden biri oldu.

Narey, şirketin özellikle genç kadınlar ve aileleri üzerinde korku yarattığını savundu.

“Bu reklamlar genç kadınları korkutuyor, ebeveynleri ise dehşete düşürüyordu” diyen Narey, insanların bu kitlerin suçluları adalete teslim edeceğine inanarak satın aldığını ancak gerçekte bunun ters etki yaratabileceğini söyledi.

Tecavüz İstatistikleri de Tartışma Yarattı

Enough’ın reklamlarında yer alan bazı istatistikler de ASA tarafından yanıltıcı bulundu.

Şirket reklamlarında: İngiltere’de yılda 430 bin tecavüz yaşandığını, Kadınların kansere yakalanmaktan iki kat daha fazla tecavüze uğrama riski taşıdığını iddia etmişti.

Ancak ASA, bu rakamların yeterince kanıtlanmadığını açıkladı.

İngiltere Ulusal İstatistik Ofisi’nin verilerine göre 2024 yılında polise bildirilen tecavüz vakası sayısı 71 bin 227 olarak kaydedildi. Enough ise bildirilmeyen vakalar hesaba katıldığında gerçek sayının çok daha yüksek olduğunu savundu.

Adli Tıp Uzmanlarından Uyarı

Kendi kendine DNA kitleri daha önce de uzmanların eleştirilerine hedef olmuştu.

2024 yılında adli tıp uzmanları, doktorlar ve bilim insanlarının yer aldığı birçok kurum ortak açıklama yayımlayarak bu tür kitlerin mağdurları riske atabileceği uyarısında bulunmuştu.

Uzmanlara göre: Deliller yanlış toplanabilir, DNA örnekleri bozulabilir, Zincirleme delil süreci zarar görebilir, Mahkemede geçerlilik tartışmalı hale gelebilir.

Bu nedenle uzmanlar, mağdurların doğrudan polis ya da resmi cinsel saldırı destek merkezlerine başvurmasının en güvenilir yöntem olduğunu belirtiyor.

ASA: “Kanıt Sunamadılar”

ASA Şikayet ve Soruşturma Direktörü Miles Lockwood, şirketin reklamlarının gerçekte olduğundan daha güvenilir bir izlenim oluşturduğunu söyledi.

Lockwood açıklamasında şu ifadeleri kullandı:

“Enough, bu kitlerle elde edilen DNA delillerinin güvenilirliği konusunda insanlara olduğundan fazla güven verdi. Reklamlardaki iddiaları destekleyecek kanıta sahip değillerdi. Bu nedenle reklamları yasakladık.”

ASA ayrıca, travmatik olaylar yaşayan insanlara yönelik ürünlerde çok daha yüksek düzeyde kanıt gerektiğini vurguladı.

Enough Karara Saygı Duyduğunu Açıkladı

Enough şirketi ise ASA kararına saygı duyduğunu açıkladı.

Şirket sözcüsü, reklam metinlerinin güncellendiğini ve yeni ifadelerde “tahmini sayı” gibi daha dikkatli dil kullanıldığını belirtti.

Enough ayrıca DNA kitlerinin “prensipte mahkemede kullanılabilir olabileceğini” savundu ancak resmi destek merkezlerinin hâlâ en güvenli seçenek olduğunu kabul etti.

Şirket, kitlerin özellikle polise gitmek istemeyen veya resmi merkezlere başvurmaktan çekinen mağdurlar için alternatif bir yol sunmayı amaçladığını ifade etti.

İngiltere’de Kadın Güvenliği Tartışması Büyüyor

Olay, İngiltere’de son yıllarda büyüyen kadın güvenliği ve cinsel şiddet tartışmalarını yeniden gündeme taşıdı.

Özellikle genç kadınlara yönelik güvenlik uygulamaları, kişisel savunma ürünleri ve dijital güvenlik teknolojileri büyük bir pazar haline gelirken, uzmanlar korku üzerinden pazarlama yapılmasının etik sorunlar doğurabileceği uyarısında bulunuyor.

ASA’nın kararı, sağlık, güvenlik ve adli süreçlerle ilgili reklamların daha sıkı denetlenebileceğine dair önemli bir emsal olarak değerlendiriliyor.