Badenoch’tan Burnham’a: “Lider değil, insanları memnun etmeye çalışan biri”
İngiltere Başbakanı Andy Burnham, başbakan sıfatıyla ilk kez Avam Kamarası’ndaki Başbakanlık Soruları (PMQs) oturumuna katıldı. Muhafazakâr Parti lideri Kemi Badenoch’un hedefinde kamu harcamaları, vergiler ve sosyal yardımlar vardı. Tartışmanın arka planında ise İngiltere’nin yükselen borçlanma maliyetleri ve hükümetin mali politikalarına ilişkin piyasa endişeleri yer aldı.
Badenoch’tan Burnham’a: “Lider değil, insanları memnun etmeye çalışan biri”
Muhafazakâr Parti lideri Kemi Badenoch, Burnham’ın başbakan olarak karşısına çıktığı ilk PMQs oturumunda sert bir üslup benimsedi. Badenoch, Burnham’ı “lider değil, insanları memnun etmeye çalışan biri” olmakla suçladı.
Badenoch, hükümetin kamu harcamalarını azaltma konusunda yeterince kararlı olmadığını savunarak Burnham’a hangi harcamalarda kesintiye gittiğini sordu. Başbakan ise göreve geldikten sonra açıkladığı vergi indirimlerini hatırlattı ve dijital kimlik programını iptal ettiğini söyledi.
Sosyal yardımlarda iş birliği mesajı
Oturumda sosyal yardım harcamaları da gündeme geldi. Burnham, özellikle çok sayıda gencin sosyal yardımlara bağımlı durumda olmasının doğru olmadığını belirterek bu alandaki harcamaların azaltılması gerektiğini söyledi.
Başbakan, gençlerin başarıya ulaşabilmesi için yatırım yapılması gerektiğini savunurken Muhafazakârlarla ortak çalışma kapısını da açık bıraktı. Burnham, sosyal yardım meselesinde siyasi puan toplamaktan ziyade sorunların çözümüne odaklanılması gerektiğini ifade etti.
Badenoch vergi artışlarını gündeme taşıdı
Tartışmanın en önemli başlıklarından biri yaklaşan bütçede vergilerin artırılıp artırılmayacağı oldu. Badenoch, Burnham’ı savurganlıkla suçlayarak bütçede yeni vergi artışlarını tamamen dışlayıp dışlamayacağını sordu.
Burnham ise bütçeyi PMQs kürsüsünden açıklamayacağını belirtti. Başbakan, buna karşılık siyasi yaklaşımının vergileri düşürmek yönünde olduğunu savundu.
Burnham ayrıca Badenoch’a Liz Truss dönemini hatırlattı. Muhafazakâr liderin, mini bütçeyi eleştiren Mel Stride’ın yerine hazırlanmasına katkıda bulunan Andrew Griffith’i gölge maliye bakanlığı görevine getirmesini eleştirdi.
Tahvil piyasalarındaki hareket hükümet üzerindeki baskıyı artırdı
PMQs öncesinde hükümet üzerindeki en önemli ekonomik baskılardan biri İngiltere’nin yükselen borçlanma maliyetleriydi. Uzun vadeli devlet tahvillerinin getirileri 1998’den bu yana en yüksek seviyelerine çıkarken, Guardian’daki değerlendirmede hareketin önemli ölçüde uluslararası piyasalardaki gelişmelerden kaynaklandığı belirtildi.
Guardian’ın aktardığı hesaplamaya göre yükselen borçlanma maliyetleri Hazine’nin mali manevra alanında yaklaşık 12 milyar sterlinlik kayba yol açtı. Mevcut bütçe kuralına göre yaklaşık 26 milyar sterlin olarak hesaplanan mali tamponun, ek harcamalar hesaba katılmadan 13,8 milyar sterline kadar gerileyebileceği belirtildi.
Jim O’Neill’den Burnham’a harcama eleştirisi
Eski Goldman Sachs baş ekonomisti ve eski Hazine Bakanı Jim O’Neill de Burnham’ın ekonomi politikasına yönelik dikkat çekici eleştirilerde bulundu.
Burnham’ın yetki devri politikalarının destekçilerinden biri olan O’Neill, başbakanın parlamentodaki konuşmasının daha fazla kamu harcaması yapılacağı izlenimi yarattığını savundu. Bunun, borçlanma maliyetlerinin yükseldiği bir dönemde yatırımcıların duymak isteyeceği son mesajlardan biri olduğunu söyledi.
O’Neill ayrıca 10 yıllık İngiliz devlet tahvili faizlerinin bir günde yaklaşık çeyrek puan yükseldiğine dikkat çekerek hükümetin borç ve kamu harcamaları konusunda güvenilir bir mali strateji ortaya koyması gerektiğini savundu.
Emeklilikte “triple lock” tartışması
O’Neill’in hükümete önerilerinden biri de devlet emeklilik maaşlarını koruyan “triple lock” sisteminin kaldırılması oldu. O’Neill, sosyal yardım harcamalarının güvenilir biçimde azaltılmasıyla birlikte bu adımın devletin borçlanma maliyetlerini önemli ölçüde düşürebileceğini ileri sürdü.
Eski NatWest Başkanı ve eski Finansal Hizmetler Otoritesi Başkanı Sir Howard Davies de benzer bir çağrıda bulundu. Davies, Burnham’ın ekonomi yaklaşımının piyasalarda belirli ölçüde tedirginliğe yol açtığını söyledi ancak yaşananları İngiliz hükümetine yönelik büyük bir güven krizi olarak nitelendirmedi.
Burnham ise İşçi Partisi’nin seçim manifestosunda verdiği söz nedeniyle mevcut parlamento dönemi boyunca emeklilik “triple lock” sistemini korumayı taahhüt ediyor.
Hükümet: Mali kurallara bağlı kalacağız
Hükümet cephesi ise kamu harcamalarının kontrolden çıktığı yönündeki eleştirileri reddetti. Kabine Ofisi Bakanı Sally Jameson, Burnham’ın mali sorumluluğu ciddiye aldığını ve hükümetin mevcut mali kurallara sıkı biçimde bağlı kalacağını söyledi.
Jameson, kamu harcamalarının kontrol altında tutulması gerektiğini vurgulayarak Burnham’ın da bunun aksini söylemediğini savundu.
Savunma harcamaları yeni vergi tartışmasını büyütebilir
Ekonomi tartışmasının önümüzdeki bütçe döneminde daha da sertleşebileceğine işaret eden bir başka gelişme ise savunma harcamaları oldu. Resolution Foundation, hükümetin savunma bütçesini artırmak istemesi halinde bunun geniş tabanlı vergi artışları olmadan gerçekleştirilmesinin zor olabileceğini savundu.
Düşünce kuruluşunun analizinde, daha büyük bir kamu sektörü ve daha düşük orta gelirli çalışan vergilerinin aynı anda vaat edilmesinin gerçekçi olmadığı değerlendirmesi yapıldı.
Burnham’ın ilk PMQs performansı böylece yalnızca hükümet ile muhalefet arasındaki siyasi mücadeleye değil, İngiltere’nin önümüzdeki dönemde izleyeceği mali politikanın ana tartışma başlıklarına da sahne oldu.
