İngiltere’de konut mülkiyetinde reform: Leasehold sistemi kaldırılmaya hazırlanıyor
İngiliz hükümeti, İngiltere ve Galler’de daire sahipliğine ilişkin kuralları değiştirecek yeni bir yasa tasarısı hazırlıyor. Düzenlemeyle yeni dairelerin büyük bölümünde “leasehold” modelinin yasaklanması, bunun yerine ortak mülkiyet ve yönetim esasına dayanan “commonhold” sisteminin getirilmesi planlanıyor. Mevcut konut sahiplerinin ödediği yıllık arazi bedeline de 250 sterlin sınırı öngörülüyor.
BBC’nin haberine göre, perşembe günü yayımlanması beklenen Commonhold ve Leasehold Reformu Yasa Tasarısı, konut sahiplerinin haklarını güçlendirmeyi ve bina yönetiminde daha fazla söz sahibi olmalarını amaçlıyor.
Tasarı henüz yasalaşmış değil. Düzenlemenin yürürlüğe girebilmesi için parlamentonun her iki kanadından da onay alması gerekiyor. Aylar sürmesi beklenen süreç nedeniyle yasanın en erken 2027’de kabul edilebileceği belirtiliyor.
Yeni dairelerde ortak mülkiyet modeline geçilecek
İngiltere’de dairelerin büyük bölümü, alıcıya taşınmazı belirli bir süre boyunca kullanma ve içinde yaşama hakkı veren “leasehold” modeliyle satılıyor. Bu sistemde bina ve arazinin asıl mülkiyeti, “freeholder” olarak adlandırılan ayrı bir kişi veya kuruluşta kalıyor.
Hükümetin yaygınlaştırmayı hedeflediği “commonhold” modelinde ise daire sahipleri, kendi konutlarının mülkiyetinin yanı sıra binanın ortak alanlarında da pay sahibi oluyor. Bina yönetimi, ortak maliklerin kontrolünde yürütülüyor.
Plan kapsamında yeni leasehold dairelerin çoğunun satışına izin verilmemesi ve bunların yerini commonhold modelinin alması öngörülüyor. Ancak bu değişiklik, mevcut bütün leasehold konutların otomatik olarak yeni sisteme geçeceği anlamına gelmiyor.
Yıllık arazi bedeline 250 sterlin sınırı
Tasarıda, mevcut leasehold konut sahiplerinin freeholder’a ödediği yıllık “ground rent” bedelinin 2028’den itibaren 250 sterlinle sınırlandırılması da yer alacak.
Bu bedelin, 40 yılın ardından fiilen sıfıra karşılık gelen sembolik bir düzeye indirilmesi planlanıyor.
Ground rent, bina bakımı, sigorta ve ortak hizmetler için alınan “service charge” ödemelerinden ayrı tutuluyor. Dolayısıyla açıklanan 250 sterlinlik sınır, konut sahiplerinin bütün yıllık bina giderlerini kapsamıyor.
Bir daire sahibinin isyanı: “Bir daha asla almam”
Oldham’da tek yatak odalı bir dairede yaşayan Fozia Malik, ödediği yıllık arazi bedelinin ocak ayında 150 sterlinden 300 sterline çıkacağını söyledi. Malik’in yıllık hizmet giderleri ise 4 bin sterlini aşıyor.
Yaşadığı binada yangın güvenliği sorunları ve giderek yükselen maliyetlerle karşılaştığını anlatan Malik, bir daha leasehold daire satın almayacağını belirtti. Malik, yaşadığı süreci sürekli devam eden bir eziyet olarak tanımladı.
Binanın yönetim şirketi ise hizmet bedellerindeki artışı, kontrolü dışındaki maliyetlere ve yangın güvenliği sorunları nedeniyle yükselen sigorta giderlerine bağladı.
BBC, son iki yılda binden fazla leasehold konut sahibinin mevcut sistemle ilgili şikâyetlerini kendilerine ilettiğini aktardı.
Mevcut konut sahipleri için “iki kademeli sistem” endişesi
Konut sahiplerinin haklarını savunan kampanya grupları, reformun birçok unsurunu olumlu karşılamakla birlikte mevcut leasehold dairelerin durumunun belirsizliğini koruduğunu belirtiyor.
Yeni projelerde commonhold modelinin uygulanması görece kolay görülürken, mevcut binaların bu sisteme dönüştürülmesi daha karmaşık bir süreç gerektiriyor.
End Our Cladding Scandal kampanya grubundan Giles Grover, yeni konut satın alanlarla mevcut leasehold sahipleri arasında iki kademeli bir sistem oluşabileceği uyarısında bulundu. Grenfell Tower faciasının ardından daire sahipleri için kampanya yürütmeye başlayan Grover, düzenlemelerin herkese fayda sağlayıp sağlamayacağının açıklığa kavuşturulması gerektiğini söyledi.
Küçük borçlar nedeniyle konut kaybının önüne geçilecek
Hükümet, tasarının mevcut leasehold sahiplerinin commonhold sistemine geçmesini kolaylaştıracağını belirtiyor.
Düzenleme kapsamında, görece küçük borçlar nedeniyle kişilerin konut üzerindeki haklarını kaybetmesine yol açabilen “forfeiture” uygulamasının kaldırılması da hedefleniyor. Ayrıca bina hizmet bedellerinde şeffaflığın artırılması ve site yönetim ücretlerine ilişkin uygulamaların daha sıkı denetlenmesi planlanıyor.
Konut Bakanı Matthew Pennycook, mevcut leasehold sisteminin insanların yaşamlarını olumsuz etkilediğini ve 21. yüzyıla uygun olmadığını savundu. Pennycook, reformun konut sahiplerine daha güçlü haklar, korumalar ve mevcut sistemden çıkış yolları sağlayacağını ifade etti.
Mülkiyet sahiplerinden milyarlarca sterlinlik kayıp uyarısı
Reform, freeholder konumundaki konut kuruluşları ve gayrimenkul şirketlerinin tepkisini çekti. Bu kuruluşlar, planın mülkiyet haklarına ağır müdahale oluşturduğunu ve gayrimenkule yatırım yapan emeklilik fonlarının varlık değerlerini düşürebileceğini ileri sürüyor.
Birleşik Krallık’taki büyük freeholder kuruluşlarını temsil eden Residential Freehold Association’ın sözcüsü, yatırımların değerinden 18,7 milyar sterlinin bir gecede silinebileceğini iddia etti.
Mevcut leasehold konutların commonhold sistemine hangi koşullarla geçirileceği ve freeholder’lara nasıl tazminat ödeneceği ise henüz çözüme kavuşmuş değil. Tasarının yayımlanmasıyla uygulama takvimine ilişkin daha fazla ayrıntının ortaya çıkması bekleniyor.

