Büyük hava yolu şirketleri yakıt krizi nedeniyle uçaklarını yere indirmeye başladı
İran savaşıyla derinleşen enerji krizi, Avrupa havacılık sektörünü doğrudan etkilemeye başladı. Artan jet yakıtı fiyatları nedeniyle büyük hava yolu şirketleri peş peşe önlem alırken, Lufthansa onlarca uçağını yere indireceğini açıklayan ilk büyük şirket oldu. Sektörde, yaz sezonu yaklaşırken daha fazla uçuş iptali, kapasite daralması ve yeni ek ücretlerin gündeme gelmesinden endişe ediliyor.
Lufthansa 27 uçağını yere indiriyor
Krizin en dikkat çekici adımı Lufthansa’dan geldi. Şirket, bölgesel iştiraki CityLine filosundaki 27 uçağı kısa süre içinde hizmet dışına çıkaracağını duyurdu. Açıklamada, İran savaşı öncesine kıyasla iki katından fazla artan kerosen fiyatlarının ve işçi anlaşmazlıklarının bu kararda etkili olduğu belirtildi.
Lufthansa yönetimi, bu gelişme doğrultusunda kısa, orta ve uzun menzilli uçuş programında küçülmeye gidileceğini, aynı zamanda filonun modernizasyon sürecinin hızlandırılacağını açıkladı. Bu karar, krizin yalnızca maliyetleri değil, operasyonel planlamayı da doğrudan etkilediğini gösteriyor.
Avrupa için “altı haftalık jet yakıtı” uyarısı
Enerji çevrelerinden gelen uyarılar ise tabloyu daha da ciddi hale getiriyor. Avrupa’da mevcut jet yakıtı stoklarının yalnızca yaklaşık altı haftalık ihtiyacı karşılayabileceği yönündeki açıklamalar, havacılık sektöründeki tedirginliği artırdı. Özellikle yaz seyahat sezonunun en yoğun dönemine haftalar kala yapılan bu uyarılar, milyonlarca yolcuyu ilgilendiren bir risk olarak görülüyor.
Hava yolu şirketleri, savaşın başladığı 28 Şubat’tan bu yana artan maliyet baskısını hafifletmek için bilet fiyatlarını yükseltti, yakıt ek ücretleri uygulamaya başladı ve bazı seferleri iptal etti. Sektör analistleri, mevcut koşulların sürmesi halinde bu adımların daha da yaygınlaşacağını düşünüyor.
KLM ve Virgin Atlantic de baskı altında
Lufthansa tek örnek değil. Hollandalı hava yolu şirketi KLM de yükselen kerosen maliyetleri nedeniyle 160 uçuşunu iptal ettiğini duyurdu. Şirket, etkilenen yolcuların sonraki uygun uçuşlara aktarılacağını bildirdi.
Virgin Atlantic ise uçak biletlerine yeni yakıt ek ücretleri getirdi. Ekonomi sınıfında 50 sterlin, premium sınıfta 180 sterlin ve üst sınıfta 360 sterline kadar ek ücret uygulanmaya başlandı. Şirket yönetimi, yüksek jet yakıtı fiyatlarının kısa vadeli değil, kalıcı bir sorun haline geldiğini savunuyor.
EasyJet’te zarar büyüdü
Düşük maliyetli hava yolu şirketi EasyJet de krizden ağır etkilenen şirketlerden biri oldu. Şirket, yalnızca geçen ay artan yakıt maliyetleri nedeniyle 25 milyon sterlin ek yükle karşı karşıya kaldığını açıkladı. Ayrıca mevcut çeyrekte rezervasyonların geçen yılın aynı dönemine göre yüzde 2 daha düşük geldiği belirtildi.
Bu gelişmelerin ardından şirket hisselerinde sert düşüş yaşanırken, EasyJet vergi öncesi zarar beklentisini altı aylık dönem için 560 milyon sterline kadar yükseltti. Şirket yönetimi, yaz sezonundaki talebin büyük ölçüde önümüzdeki bir iki haftada savaşın seyrine bağlı olacağını vurguladı.
Nijerya’da uçuşlar tamamen durabilir
Yakıt krizinin etkileri yalnızca Avrupa ile sınırlı değil. Nijerya’daki hava yolu şirketleri de jet yakıtı fiyatlarının Şubat sonundan bu yana yaklaşık yüzde 270 arttığını, düşüş yaşanmaması halinde Pazartesi gününden itibaren uçuşları tamamen durdurabileceklerini açıkladı. Bu uyarı, küresel ölçekte havacılık zincirinin ciddi baskı altında olduğunu gösteriyor.
Borsa yükseliyor, reel ekonomi alarm veriyor
İlginç biçimde, enerji ve ulaşım tarafında büyüyen kaygılara rağmen ABD borsaları güçlü görünümünü koruyor. S&P 500 endeksi yeni rekor seviyelere yönelirken, yatırımcıların özellikle teknoloji ve enerji şirketlerine olan ilgisinin sürdüğü görülüyor. Uzmanlar bu tabloyu, “borsa ekonominin kendisi değildir” sözüyle özetliyor.
Yani finans piyasaları iyimser sinyaller verebilirken, reel sektörde şirketler yüksek maliyet, tedarik baskısı ve belirsizlik nedeniyle zor kararlar almak zorunda kalıyor.
Emekliler için dikkat çeken yardım uyarısı
Sky News’in ekonomi gündemindeki bir diğer dikkat çekici başlık ise emeklilere yönelik oldu. Hükümet verilerine göre 900 binden fazla emekli aile, hak sahibi oldukları halde önemli bir sosyal yardım olan pension credit ödemesini almıyor. Mali yıl sonunda toplam 2,5 milyar sterlinlik desteğin kullanılmadığı, bunun da aile başına ortalama yıllık 2.600 sterline denk geldiği belirtildi.
Bu yardım, düşük gelirli ve emeklilik yaşını geçmiş kişilere yaşam maliyetleri konusunda destek sağlıyor. Ayrıca kira, hizmet bedeli ve bazı barınma giderlerinde de katkı sunabiliyor.
Düşük ücret ihbarlarında patlama
İngiltere’de işverenlerin çalışanlara asgari ücretin altında ödeme yaptığına yönelik ihbarlarda da büyük artış yaşandı. Son verilere göre vergi kurumu HMRC’ye geçen yıl 7 binden fazla ihbar yapıldı. Bu rakam, 2020-21 dönemine göre yüzde 360 artış anlamına geliyor.
Uzmanlara göre artan iş gücü maliyetleri, özellikle perakende ve konaklama sektöründeki işverenler üzerinde baskı oluşturuyor. Ancak çalışanların yemek, yol, forma ve benzeri kesintiler nedeniyle farkında olmadan da asgari ücretin altına düşebildiği belirtiliyor.
Yeni vergi ve belediye vergisi düzenlemeleri de gündemde
Ekonomi gündeminde ayrıca belediye vergisi borçları için daha uzun ödeme süresi verilmesi, faturaların 10 ay yerine 12 aya yayılması ve miras vergisi kapsamının genişlemesi gibi başlıklar da öne çıktı. Özellikle emeklilik fonlarının gelecek yıldan itibaren daha fazla miras vergisi kapsamına girecek olması, daha fazla haneyi etkilemesi beklenen yeni bir yük olarak değerlendiriliyor.
Kriz derinleşirse yaz tatili planları değişebilir
Havacılık sektöründeki mevcut tablo, yaz aylarına yönelik tatil planları yapan milyonlarca kişi için belirsizlik yaratıyor. Yakıt tedarikindeki sıkışma devam ederse, daha fazla uçuş iptali, daha pahalı biletler ve kapasite yetersizliğiyle karşılaşılması olası görülüyor.
Şirketlerin peş peşe aldığı kararlar, enerji krizinin artık yalnızca petrol piyasalarında değil, doğrudan günlük yaşamda ve seyahat alışkanlıklarında hissedilmeye başladığını ortaya koyuyor. İran savaşının etkileri sürerken, önümüzdeki günlerde hava yolu şirketlerinden daha sert tasarruf ve küçülme adımlarının gelmesi ihtimali giderek güçleniyor.
