İngiltere’nin plastik atıkları Türkiye’nin tarım havzasını kirletiyor iddiası
The Guardian’ın yayımladığı kapsamlı araştırma, İngiltere’den Türkiye’ye gönderilen plastik atıkların Adana’daki geri dönüşüm tesisleri çevresinde ciddi mikroplastik kirliliğine yol açtığını öne sürdü. Araştırmaya göre, kirlenen sulama kanalları Türkiye’nin en verimli tarım bölgelerinden biri olan Çukurova Ovası’nı besliyor. Uzmanlar ise bunun gıda güvenliği ve çevre açısından ciddi riskler oluşturduğunu belirtiyor.
Mikroplastikler sulama kanallarında tespit edildi
Araştırmada, İngiliz şirketlerinden gelen plastik atıkların işlendiği Adana’daki geri dönüşüm merkezlerinin yakınındaki su kanallarında yüksek seviyede mikroplastik bulunduğu ifade edildi. Şiddetli yağışların ardından taşan kirli suların, Çukurova Ovası’ndaki tarım arazilerini sulayan ana kanallara karıştığı belirtildi.
Bilim insanlarının yaptığı analizlerde, geri dönüşüm tesislerinin aşağısından alınan su örneklerinde mikroplastik yoğunluğunun yukarı kesimlerden alınan örneklere göre yaklaşık 10 kat daha fazla olduğu kaydedildi.
“Atık sömürgeciliği” tartışması yeniden gündemde
Araştırma, çevre örgütlerinin uzun süredir dile getirdiği “atık sömürgeciliği” tartışmalarını yeniden gündeme taşıdı. Bu kavram, gelişmiş ülkelerin plastik atıklarını atık yönetimi kapasitesi daha düşük ülkelere göndermesini ifade ediyor.
Çevre Araştırma Ajansı’nın (EIA) analizine göre, Mayıs 2021 ile Temmuz 2024 arasında İngiltere’den Türkiye’ye gönderilen plastik atıkların yaklaşık yüzde 13’ü Adana’daki sekiz geri dönüşüm tesisine ulaştı. Aynı dönemde 13 İngiliz şirketinin bölgeye yaklaşık 52 bin ton plastik atık gönderdiği belirtildi.
Araştırmada, ihracatçı şirketlerin yasa dışı hareket ettiğine dair bir bulgu bulunmadığı, ancak İngiliz mevzuatı gereği atıkların çevreye zarar vermeyecek şekilde geri dönüştürüldüğünden emin olmaları gerektiği vurgulandı.
Türkiye, İngiltere’nin en büyük atık merkezlerinden biri
İngiltere, 2025 yılında 675 bin ton plastik atık ihraç ederek son sekiz yılın en yüksek seviyesine ulaştı. Bunun 139 bin tonu Türkiye’ye gönderildi.
Aynı yıl Avrupa Birliği’nin Türkiye’ye plastik atık ihracatı da yüzde 19 artarak 500 bin tonun üzerine çıktı. Çevre aktivistleri, bu artışın özellikle geri dönüşüm altyapısının yoğun olduğu bölgelerde çevre kirliliğini artırdığını savunuyor.
Uzmanlardan ithalat yasağı çağrısı
Araştırmayı yürüten Sabancı Üniversitesi İstanbul Politikalar Merkezi’nden deniz biyoloğu Sedat Gündoğdu, mikroplastik içeren atık suların sulama kanallarına karışmasının tarımsal üretim ve gıda güvenliği açısından ciddi risk oluşturduğunu söyledi.
Gündoğdu, tüm plastik atık ithalatının yasaklanması, geri dönüşüm tesislerinde zorunlu mikroplastik filtreleme sistemlerinin kurulması ve atık su deşarjlarının bağımsız kuruluşlar tarafından düzenli olarak denetlenmesi gerektiğini ifade etti.
Uzmanlara göre bu kirlilik yalnızca tarım alanlarını değil, sulama kanalları aracılığıyla Akdeniz ekosistemini de olumsuz etkiliyor.
AB yeni kurallara hazırlanıyor
Avrupa Birliği, plastik atık ihracatına yönelik daha sıkı düzenlemeleri hayata geçirmeye hazırlanıyor. Kasım ayından itibaren OECD dışındaki ülkelere plastik atık ihracatı büyük ölçüde yasaklanacak.
Ancak çevre kuruluşları, Türkiye’nin OECD üyesi olması nedeniyle Avrupa’dan gelen plastik atık miktarının daha da artabileceği uyarısında bulunuyor.
İngiltere Çevre Bakanlığı ise yaptığı açıklamada, plastik atık ihracatının sıkı kurallara tabi olduğunu ve ihracatçı firmaların atıkların çevreye duyarlı şekilde işlendiğinden emin olmakla yükümlü olduğunu belirtti. Türk hükümeti ise Guardian’ın yorum talebine haberin yayımlandığı sırada yanıt vermedi.
