İngiltere’de “Şimdi Al, Sonra Öde” kuralları değişiyor
İngiltere’de milyonlarca kişinin internet alışverişlerinde kullandığı “Şimdi Al, Sonra Öde” (Buy Now, Pay Later – BNPL) sistemi için kapsamlı düzenlemeler yürürlüğe girdi. Hükümet, bugüne kadar büyük ölçüde denetimsiz kalan sistemi Finansal Davranış Otoritesi’nin (FCA) kontrolüne alarak tüketicilere daha güçlü yasal haklar sağlamayı hedefliyor.
Yeni düzenlemeyle birlikte kredi kontrolleri sıkılaştırılırken, tüketicilere daha fazla bilgilendirme yapılacak ve borç sorunları yaşayanlara doğrudan icra yerine destek mekanizmaları sunulacak.
BNPL kullanımı son yıllarda patlama yaptı
“Şimdi Al, Sonra Öde” sistemi, tüketicilerin alışveriş tutarını genellikle üç veya dört taksite bölerek faizsiz ödeme yapmasına olanak tanıyor. Kıyafetten elektroniğe, uçak biletinden otel rezervasyonlarına kadar birçok alışverişte kullanılan sistem, özellikle genç tüketiciler arasında hızla yaygınlaştı.
İngiltere Finans Birliği’nin verilerine göre BNPL kullanan yetişkinlerin oranı yalnızca bir yıl içinde yüzde 14’ten yüzde 25’e yükseldi. Sektörün hacmi ise 2017’de 60 milyon sterlinden, 2024 itibarıyla 13 milyar sterlinin üzerine çıktı.
Pazarda en yaygın kullanılan şirketler arasında Klarna, Clearpay ve PayPal bulunuyor.
Artık herkes kredi kontrolünden geçecek
Yeni kuralların en önemli değişikliği, BNPL sağlayıcılarının her kredi işlemi öncesinde tüketicinin ödeme gücünü değerlendirmek zorunda olması.
Hazine Bakanlığı, bu sayede insanların geri ödeyemeyecekleri borçların altına girmesinin önlenmesini amaçlıyor.
Şirketler ayrıca ödeme tarihleri, gecikme durumunda uygulanacak işlemler ve olası mali sonuçlar hakkında müşterilere açık ve anlaşılır bilgi vermek zorunda olacak.
100 sterlin üzerindeki alışverişlere ek koruma
Yeni düzenleme kapsamında 100 ila 30 bin sterlin arasındaki alışverişlerde kredi kartlarında bulunan 75. Madde tüketici koruması BNPL kullanıcıları için de geçerli olacak.
Buna göre ürün teslim edilmezse, ayıplı çıkarsa veya satıcı yükümlülüklerini yerine getirmezse tüketiciler yalnızca satıcıya değil, BNPL şirketine karşı da yasal hak iddia edebilecek.
Borç sıkıntısı yaşayan kullanıcılar ise doğrudan tahsilat şirketlerine yönlendirilmek yerine öncelikle ücretsiz borç danışmanlığı hizmetlerine yönlendirilecek.
Eleştiriler de var
Yeni sistem tüketiciyi korumayı amaçlasa da bazı uzmanlar farklı risklere dikkat çekiyor.
Fair4All Finance isimli kuruluş, yeni ödeme gücü kontrolleri nedeniyle mevcut BNPL kullanıcılarının yaklaşık yüzde 30’unun sistem dışında kalabileceğini öne sürüyor. Kuruluşa göre reddedilecek kişilerin önemli bir bölümü bugüne kadar ödemelerini hiç aksatmamış tüketicilerden oluşuyor.
Uzmanlar ayrıca bazı kişilerin bu nedenle yasa dışı kredi verenlere yönelme riskinin bulunduğunu savunuyor.
Öte yandan hukuk uzmanları, yeni düzenlemelerin büyük şirketleri güçlendirirken küçük BNPL sağlayıcılarının artan maliyetler nedeniyle piyasadan çekilebileceğini değerlendiriyor.
